دانلود پایان نامه انفال

مقاله - متن کامل - پایان نامه

 

ثروت‌های کلان کشور همچون معادن زمینی و دریایی با همه وسعتش‌،‌ در اختیار حاکم به عنوان دولت اسلامی قرار گرفته است قرآن کریم در این باره می‌فرماید(یَسألونَکَ عنِ الانًفالُ قُلً الاَنفالَ اللهُ وَ الرَسولَ فاتَقوالله و اصًلَحوذاتَ بَینکُمً وَ اطیعوالله و اَطیعوالرَسولَ اِن کُنتُم مومِنینَ) (سوره مبارکه انفال،‌ آیه ۱)

از تو درباره انفال (و هرگونه مال بدون ملک) سوال‌می‌کنند بگو: ‌ انفال مخصوص خدا و پیامبر است،‌ پس ازمخالفت فرمان خدا بپرهیزید و خصومت‌هایی که میان شما است،‌ آشتی دهید و خداو پیامبرش را اطاعت کنید،‌ اگر ایمان دارید.

 

انفال را غنیمت،‌ یا آنچه بدون جنگ در اختیار مسلمانان قرار می‌گیرد،‌  یا آنچه که سپس از تقسیم غنائم از اجناس باقی می‌ماند،‌ معنا کرده‌اند .( اصفهان،‌ ۱۳۹۲ ه ق،‌ ص ۵۰۲و۵۰۳) از روایات که مستند فتاوای فقهاست،‌ برمی‌آید که مراد از انفال(زمین‌های ی است که بدون جنگ و جهاد به دست مسلمانان می‌افتد. نیز غنائم جنگی که بی‌اذن امام رخ می‌دهد،‌ زمین‌های  بی‌صاحب،‌ زمین‌‌های  موات،‌ کوه‌ها،‌ دریاها،‌ معادن و صحراهاست که خداوند برای همگان آفریده است. ( علی ابن ابراهیم،‌ بی تا،‌ ج،‌ ص ۲۸۱،‌ شیخ حر عاملی،‌ بی تا ص ۵۲۳ و ۵۳۴)

اصولاً اسلام دین مساوات و عدالت است و با هرگونه تبعیض و ظلم و بی‌عدالتی مخالف بوده و به شدت با آن مبارزه می‌کند. مکتبی با چنین اصول و ضوابطی چگونه ممکن است ثروت‌‌های  مکانی را که معمولاً در جوامع مختلف از ثروت‌‌های  عمومی محسوب می‌شود و همگان به حکم خلقت و نیاز،‌ حق بهره‌مندی از آنها را دارند،‌ در اختیار مشخص حاکم قرار دهد تا مالک شخصی آنها شد،‌ و پس ازخود برای فرزندان و بستگانش به جا گذارد.اسلام آنچه را در جوامع گوناگون در زمره ثروت‌‌های  عمومی محسوب می‌شود،‌ پذیرفته و  بر‌ای بهره‌وری عادلانه همگان،‌ زمان آن را به حاکم معصوم یا عادل سپرد که نه تنها در مصرف آن فاصله و بی‌عدالتی روا نمی دارد،‌ بلکه آن را جهت مصالح عمومی به کار می‌برد.

ما اَفاءَ اللهُ عَلی رَسولِه مِنً اَهلِ القُری فَلِلهِ وَ لِلرَسولِ ولِذی القُربی وَ التیامی و المَساکین و ابًن السَبیل کَما لا یَکون دولِه بَین الاغنیاءَ مِنکُم و ما اَتاکُم الرَسولُ مَخذوهُ و ما نَهاکُم عَنهُ فَاسهو و تَقوالله اِنَ اللهَ شدیدُ العِقابً)

آنچه را که خداوند از اهل این آبادی به رسولش بازگرداند،‌ از آن خدا و رسول و خویشاوندان او ویتیمان و مستمندان و در راه‌ماندگان است،‌ تا (این اموال عظیم) در میان ثروتمندان شما دست به دست نگردد. آنچه را رسول خدا برای شما آورده‌،‌ بگیرید (و اجرا کنید)و از آنچه نهی کرده‌‌ خودداری نماید و از مخالفت خدا بپرهیزید که کیفر خداوند شدید است.

پس از بیان موارد مصرف که در اختیار رسول خدا قرار گرفته تا در موارد مشخص مصرف شود،‌ هدف از این امر را تشریح می‌کند،‌ قانون برای آن است که ثروت‌های  عمومی و کلان جامعه در میان ثروتمندان گردش نکند(فی ء) به عنوان یکی از مصادیق انفال به خداوند،‌ رسول و اهل بیت (ع) تعلق دارد،‌  نیز بر‌ای رفع حاجت یتیمان،‌ مستمندان و در راه‌ماندگان مصرف می‌شود،‌ اما همان‌طور که مفسران استفاده کرده‌اند . (علامه محمد حسین طباطبایی،‌ بی تا،‌ ج ۱۹،‌ ص ۲۰۳)

تصمیم‌گیری نسبت به کیفیت تقسیم آن بر عهده‌ی پیامبر است،‌ آیه‌ی مربوط به ماجرای یهودیان بنی النظیر پیمان شکنی آنان با پیامبر است که در آن زمان حاکم و فرمانده بوده،‌ ذیل آیه که مردم را به اطاعت از پیامبر فرا می خواند،‌ قرین بر این مطلب است.

از تشریع بر چنین مواردی برمی‌آید که جایگاه مهم حاکم که وظیفه اداره جامعه‌ی اسلامی را بر عهده دارد،‌ انفال در اختیارش نهاده شد.تا طبق مصالح عمومی مردم به مصرف می‌رسد و این کار مربوط به شخصیت حقوقی حاکم(دولت اسلامی) است نه شخص حاکم،‌  شاهد آنکه حاکم انفال را برای بستگان خود به ارث نمی‌گذارد،‌ بلکه به عنوان ثروت کشور اسلامی در اختیار دولت بعدی قرار می‌گیرد،‌ زیرا در بعضی تعابیر (مال خداوند) خوانده شده و در برخی تعابیر (مال حاکم)و در تعابیر دیگر(مال مسلمانان)هر چند هر کدام احکام جداگانهای  دارند:

 

 

۱-۲-۲- زکات

 

منبع مالی دیگری که در اختیاردولت اسلامی است،‌ زکات است که در مواردی معین و با شرایطی خاص،‌ بعضی از مردم موظف به پرداخت آن هستند. خداوند در اموال ثروتمندان سهمی را برای فقرای جامعه مقرر کرد.تا از یک طرف نیاز فقرا و حاجت مندان برطرف شود و از طرف دیگر از تمرکز ثروت که منشاء و سرچشمه طغیان و گاه مفاسد است،‌ جلوگیری شود و بدین وسیله تعادل در میان اقشار مختلف جامعه برقرار گردد. (سوره مبارکه ذاریات آیه ۱۹) (وَ فی اَموالِهِم حقَ الًمَسائل وَ الًمَحروم)

در فقه روشن کرده‌اند  که موارد معینی متعلق زکاتند(گندم،‌ جو،‌ کشمش،‌ و خرما(غلات اربع) گاو،‌ شتر و گوسفند( اغنام ثلاثه) و طلاو نقره(نقدین)موارد نه گانه ای  هستند که در صورت رسیدن به نصاب معینی،‌ مسئول پرداخت زکات بوده و صاحبان آنها موظف هستند بخشی از آنها را به حاکم اسلامی بپردازند. (شیخ مرتضی انصاری،‌ ۱۴۱۵ ﻫ ق،‌  ص ۳۵۶)

گذشته از آثار و برکات معنوی،‌ انجام این عبارات برای اصلاح ساختار اقتصادی جامعه ،‌ دولت اسلامی وظیفه دارد به  مردم مراجعه کرده و زکات مالشان را دریافت کند.قران با صراحت به پیامبرش به عنوان حاکم جامعه دستور می‌دهد که زکات مال مردم را از آنان دریافت کن.

خُذ مِن اموالهُم صَدَقه (سوره توبه آیه ۱۰۳)

زکات در قرآن کریم همراه دستور به اقامه نماز که ستون دین است آمده،‌ این همراهی نشانگر پیوند میان آنها از جهات مختلف است. اگر نماز پایه و اساس دین است،‌ زکات نیز از جهاتی چنین نقشی را دارد و سلامت اقتصاد جامعه راتأمین می‌کند.

در عصر غیبت نیز در صورت درخواست فقیه جامع شرایط برای گرفتن زکات،‌ پرداخت آن از سوی مردم واجب بوده و پرداخت به دیگری حتی مستحقان زکات بدون نظرفقیه کافی نبوده و تکلیف را از انسان ساقط نمی‌کند.(انصاری،‌ ۱۴۱۵ ﻫ ق ،‌ ص ۳۵۶)

 

 

۱-۲-۳-خمس

 

یکی دیگر از منابع مالی دولت اسلامی،‌ خمس،‌ غنائم،‌ به معنای درآمدهای  مردم است. این منبع عظیم مالی نیز مانند دو منبع قبلی در اختیار حاکم و دولت اسلامی قرار گرفته تا در مواردی که برای مصرفش معین شده استفاده شود. قرآن کریم در این باره می‌فرماید. وَاعلَمو اِنما غَنَمًتُم مِن شی ءُ فَاِنَ اللهُ خُمًسه وَ ِللرَسولُ وَلًذی الًقُربی وَ اَلًیَتامی وَ اَلًمساکینُ وَاَبن اَلسَبیل اِنً کُنتُم آمَنتُم بِا لله و مااَنزَلنا عَلی عَبدُنا یَومَ اََلًفُرقانَ یومَ اَلًتقی اَلًجمعان وش اللهِ عَلی کُل شَی ءٍ قدیر) (علامه محمد حسین طباطبائی،‌ بی تا،‌ ص ۸۹)

بدانید هرگونه غنیمتی به دست آوردید،‌ خمس آن را برای خدا وبرای پیامبر و برای نزدیکان و یتیمان و مسکینان واماندگان در راه است. اگر به خدا و آنچه به بنده خود در روز جدایی حق از باطل روز درگیری دو گروه (با ایمان و بی ایمان در جنگ بدر) نازل‌کردیم ،‌ ایمان آوردهای به خداوند بر هر چیزی توانا هستند. مفسران به کمک روایات از آیه استفاده کرده‌اند  نیمی از خمس‌،‌ حق خدا و رسول و اهل بیت اوست و نیم دیگر بر‌ای یتیمان و مسکینان و در راه‌ماندگان است.البته این سه گروه‌،‌ چنانچه از سادات باشند،‌ از خمس استفاده می‌کنند،‌ زیرا آنان از دریافت زکات باز داشته شده‌اند.از آیه‌ی استفاده می‌شود و پرداخت خمس آنچه که انسان به دست می‌آورد،‌ شرط ایمان به خدا و آنچه بر پیامبر نازل شده ،‌ شمرده‌شد که نشانگر جایگاه مهم این فرضیه الهی است فقهای  شیعه برخلاف علمای اهل سنت که خمس را فقط در غنایم  جنگی واجب شمرده‌اند با بهره گرفتن از روایات که از ائمه هدی (ع) نقل شد،‌ ما در هفت مورد پرداخت خمس را واجب دانسته‌اند. «غنائم جنگی ما معدن،‌ گنج،‌ آن چه از غواصی به دست می‌آید،‌  مازاد مخارج سالیانه از درآمدکسب‌های  زمینی که ذمی از مسلمانان می‌خرد و مال حلال مخلوط به حرام( شیخ محمد حسین نجفی،‌ ۱۳۶۷ ﻫ .ش،‌ جواهرالکلام،‌ جلد ۱۶)

چنین درآمد هنگفتی قاعدتاً باید در اختیار کسی و نهادی قرار بگیرید که با احاطه کامل بر اوضاع مملکت اسلامی بتواند آن را در مصالح اسلام و مسلمانان مصرف نماید.

 

۱-۲-۴- مالیات

 

علاوه بر منابع سه گانه‌ی مالی که به اختصار مورد توجه قرار گرفت،‌ حاکم و دولت اسلامی می‌تواند به تناسب نیازهای  متنوع جامعه از مردم مالیات بگیرد. مالیاتی که نه زکات است و نه خمس؟ اگر حکومت در زندگی اجتماعی یک ضرورت است و داریی ها  مخارج وهزینه های  در زمینهای مختلف می‌باشد و انفال و ثروت عمومی مملکت و نیز زکات و خمس که مردم می‌پردازند،‌ نمی تواند هزینهای  فوق را تأمین کند،‌ دولت می‌تواند با جعل قانون مالیات  از مردم مبالغی را دریافت نماید به علاوه حکومت به ویژه در جوامع پیچیده‌ی امروزی امکانات رفاهی فراوانی را در اختیار مردم می‌گذارند. خیابان‌کشی،‌ تسهیلات شهرنشینی،‌ شناسایی و استخراج معادن و به بهره‌وری رساندن آن ها،‌ تولید مواد‌خام و ساخت محصولات قابل مصرف از آنها و صدها نمونه از این قبیل،‌ خدماتی است که دولت اسلامی در اختیار مردم قرار می‌دهد. طبعًا کسانی که از این امکانات بهره‌مند می‌شوند،‌ باید همه یا بخشی از مخارج آن را متحمل شوند. «در صدر اسلام پیامبر اکرم (ص) و خلف‌های  بعدی در مواردی با جعل مالیات،‌ از مردم مبالغی را بر‌ای هزینه‌ها،‌ حکومت دریافت می‌کرده‌اند .پیامبر در نامه هایی که برای کارگزاران خویش نگاشته ،‌ ضمن تشریع وظایف آنان در زمینهای  مختلف،‌ از جمله دریافت زکات،‌ خواستار دریافت جزیه از اهل کتاب شد،‌ به طوری که اگر از پرداخت آن امتناع می‌ورزیدند از اهل ذمه نبوده،‌ و حکومت نسبت به تعهداتی که در برابر شهروندانش داده نسبت به آنان تعهدی نداده،‌ اما کسانی که بر دین خود ثابت قدم‌اند از سوی نماینده حکومت اسلامی تحت فشارقرار نمی گیرد و تنها وظیفه دارند نوعی مالیات بپردازند».«جعل قانون (خراج) به وسیله پیامبر و اجرهای  آن در تاریخ اسلام به وسیله حاکمان که نوعی مالیات محسوب می‌شد،‌ نمونه دیگری از منابع مالی حکومت اسلامی بود.

 

دیدگاهتان را بنویسید

بستن منو